Ślad węglowy to pojęcie, które coraz częściej pojawia się w raportach, przetargach i rozmowach o odpowiedzialnym biznesie. Mimo że brzmi technicznie, jego sens jest prosty: chodzi o to, ile gazów cieplarnianych wytwarza firma podczas swojej działalności – od zużytej energii po transport produktów.
Zrozumienie tego pojęcia to pierwszy krok, aby realnie zmniejszyć zużycie paliwa, energii i kosztów, a także lepiej planować rozwój w duchu zrównoważonego rozwoju.
Czym jest ślad węglowy
*Ślad węglowy* to suma emisji gazów cieplarnianych (głównie dwutlenku węgla, ale też metanu i podtlenku azotu) wytwarzanych przez człowieka, firmę lub produkt.
Dla uproszczenia wszystkie te gazy przelicza się na jeden wspólny wskaźnik – *ekwiwalent CO₂ (CO₂e)*, czyli ile dwutlenku węgla miałoby taki sam efekt cieplarniany.
Inaczej mówiąc, ślad węglowy pokazuje, ile „CO₂” pozostaje po naszych działaniach – po przewozie towarów, pracy chłodni, spaleniu paliwa czy produkcji energii elektrycznej czyli wszystkich działaniach i procesach prowadzonych w firmie.
Dlaczego ślad węglowy jest ważny w logistyce i branży spożywczej
Największe emisje dwutlenku węgla globalnie generują:
•Produkcja energii elektycznej I cieplnej
•Transport głównie drogowy
•Rolnictwo
Każdy z powyższych podpunktów ma pośredni lub bezpośredni związek z firmami spożywczymi jak I logistycznymi.
Transport, chłodzenie, magazynowanie i energia elektryczna to obszary, które generują największe emisje w całym łańcuchu dostaw.
Ślad węglowy jest więc nie tylko wskaźnikiem środowiskowym, ale też miernikiem efektywności energetycznej i ekonomicznej firmy.
Znajomość tego wskaźnika pomaga:
– określić, gdzie są największe emisje,
– zaplanować działania ograniczające koszty i emisje,
– komunikować partnerom, że firma działa w sposób odpowiedzialny i nowoczesny.
Trzy zakresy emisji – prosto i na przykładach
Aby uporządkować dane, ślad węglowy dzieli się na trzy kategorie, tzw. *zakresy (scopes)*. To sposób, by zrozumieć, skąd dokładnie pochodzą emisje.
Zakres 1 – emisje bezpośrednie
To wszystko, co powstaje *wewnątrz firmy*, np. spalanie paliwa w samochodach dostawczych i osobowych, działanie agregatów chłodniczych i kotłów, użycie gazu, oleju opałowego lub paliw płynnych.
Zakres 2 – emisje pośrednie z energii
To emisje powstałe *poza firmą*, ale wynikające z jej zużycia energii elektrycznej lub cieplnej. W polskich warunkach większość energii wciąż pochodzi z węgla, więc każda kilowatogodzina (kWh) prądu ma swój „ślad”.
Zakres 3 – emisje pośrednie z łańcucha dostaw
To emisje, które powstają *poza bezpośrednią działalnością firmy*, ale są z nią powiązane, m.in. produkcja surowców i opakowań, transport realizowany przez podwykonawców, utylizacja i recykling odpadów oraz podróże służbowe, zużycie wody czy makulatury.
Jak mierzyć ślad węglowy w praktyce
Nie każda firma musi od razu prowadzić rozbudowane raporty. Wystarczy zacząć od prostych kroków i danych, które już są dostępne.
1. Zbierz podstawowe informacje
– zużycie paliwa (litry miesięcznie lub rocznie),
– przebiegi pojazdów (kilometry),
– zużycie energii elektrycznej (kWh),
– zużycie gazu lub oleju opałowego (m³ lub litry),
– zużycie wody,
– ilość wytworzonych odpadów.
Te podstawowe wskaźniki dają możliwość rozpoczęcia weryfikowania wytworzonego przez firmę śladu węglowego oraz dają dane do stawiania przemyślanych celów redukcyjnych.
2. Użyj współczynników emisji
Aby poprawnie wyliczyć ekwiwalent emisji dwutlenu węgla należy po zebraniu wszystkich możliwych danych z Zakresu 2 ustalić sposób liczenia. W zależności od wybranej metody wskaźniki mogą się różnić. Należy nastomiast pamiętać, że bez względu na wybraną metodę wskaźniki zmieniają się co roku i trzeba je aktualizować przy każdym liczeniu.
Market- based -> wartości oparte na rynku (wskaźniki są dokładniejsze ponieważ pozwalają uwzględnić konkretene działania np. Wybór dostawcy z najniższym śladem węglowym lub ilością OZE swojej ofercie.
Location- based -> wartości oparte na lokalizacji (wskaźniki nie są tak dokładne ponieważ opierają się na średnich wpływach energetyki krajowej)
3. Zsumuj wyniki i obserwuj trendy
Dodaj emisje ze wszystkich źródeł – paliwo, energia, gaz. Porównuj wyniki co kwartał lub rok. Cel to wskazanie miejsc największych emisji i zmian w czasie, nie idealna precyzja.
Jak ograniczać ślad węglowy – pierwsze kroki
– *Optymalizacja tras dostaw:* krótsze drogi i pełniejsze załadunki to mniejsze zużycie paliwa.
– *Modernizacja floty:* nowsze pojazdy z lepszą normą emisji spalin, a tam gdzie to możliwe – pojazdy elektryczne lub hybrydowe.
– *Efektywne chłodnie:* lepsza izolacja, nowoczesne technologie chłodzenia, monitoring temperatury, serwis urządzeń.
– *Szkolenia z eco-drivingu:* płynna jazda i prawidłowe ciśnienie w oponach ograniczają spalanie.
– *Planowanie produkcji i magazynowania:* mniej zbędnych ruchów, mniej strat energii.
Jak wykorzystać dane o śladzie węglowym
– *Wewnętrznie:* do analizy kosztów energii i paliwa, planowania inwestycji oraz raportowania efektywności.
– *Zewnętrznie:* do przetargów, audytów i komunikacji z partnerami.
– *Strategicznie:* do planów redukcji emisji i budowania przewagi konkurencyjnej dzięki odpowiedzialnemu zarządzaniu zasobami.
Kluczowe pojęcia
– *Ślad węglowy (carbon footprint)* – łączna ilość gazów cieplarnianych przeliczona na ekwiwalent dwutlenku węgla (CO₂e).
– *CO₂e (ekwiwalent CO₂)* – wspólna jednostka dla różnych gazów cieplarnianych.
– *Zakres emisji 1, 2, 3 (Scope 1, 2, 3)* – podział źródeł emisji na bezpośrednie i pośrednie.
– *Współczynnik emisji* – ile CO₂e powstaje przy spaleniu 1 litra paliwa lub zużyciu 1 kWh energii.
– *Eco-driving* – styl jazdy zmniejszający spalanie i emisje.
– *Zrównoważony rozwój* – sposób prowadzenia działalności łączący efektywność ekonomiczną z troską o ludzi i środowisko.
Podsumowanie
Ślad węglowy pokazuje, ile zasobów zużywa firma oraz jaki ma to wpływ na środowisko. Jego pomiar nie wymaga skomplikowanych narzędzi – wystarczy zebrać dane, obliczyć przybliżone emisje i obserwować zmiany w czasie. Zrozumienie własnego śladu węglowego to pierwszy krok do jego ograniczenia.